<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T39n1801">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1801 請觀音經疏闡義鈔</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1801 請觀音經疏闡義鈔</title>
			<author>宋 智圓述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>4卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">39</idno>.<idno type="no">1801</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-04-05 10:00:41 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">請觀音經疏闡義鈔</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，CBETA 提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【甲】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【洪武-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit3">【北藏-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
			</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-04-28T10:39:54">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<lb n="0977a18" ed="T"/>
<lb n="0977a19" ed="T"/>
<lb n="0977a20" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1801 [cf. Nos. 1043, 1800]</cb:docNumber>
<lb n="0977a21" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">請觀音經疏闡義鈔序</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0977001" n="0977001"/>請觀音經疏闡義鈔序</head>
<lb n="0977a22" ed="T"/>
<lb n="0977a23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0977a2301">此疏自智者演說、章安記錄，古來人師無聞
<lb n="0977a24" ed="T"/>贊述。旣傳授道息，後學往往有不知其名者、
<lb n="0977a25" ed="T"/>知其名而未嘗披其卷者。於乎！斯文之未喪
<lb n="0977a26" ed="T"/>也，一綫爾。吾不肖，而實痛焉。吾如默默，則何
<lb n="0977a27" ed="T"/>以傳後？遂因疾間，輒約文敷義筆之爲鈔，凡
<lb n="0977a28" ed="T"/>二卷，庶申明於大旨，開發於童蒙也。旣成，乃
<lb n="0977a29" ed="T"/>作序以言其由，復作闡義之名以名之。</p>
<pb n="0977b" ed="T" xml:id="T39.1801.0977b"/>
<lb n="0977b01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0977b0101">皇宋三葉登封之明年，歲次己酉，孟夏哉生
<lb n="0977b02" ed="T"/>明，於南塔上方病中序。</p></cb:div>
<lb n="0977b03" ed="T"/><cb:div type="other">
<lb n="0977b04" ed="T"/>
<lb n="0977b05" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>請觀音經疏闡義鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0977b06" ed="T"/>
<lb n="0977b07" ed="T"/><byline cb:type="author">宋錢唐沙門釋智圓述</byline>
<lb n="0977b08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0977b0801">「請觀音經」四字，是疏之別名。「疏」卽通名，以解
<lb n="0977b09" ed="T"/>釋諸經通名疏故，以別簡之，略標四字。疏者，
<lb n="0977b10" ed="T"/>疎也、決也。疎理經文，決擇義趣也。然智者
<lb n="0977b11" ed="T"/>釋經，解題稱玄義、解文稱文句，玄文合成一
<lb n="0977b12" ed="T"/>部者則題爲疏。今卽合者，故題疏焉。</p><p xml:id="pT39p0977b1215" cb:place="inline">「天台」，所
<lb n="0977b13" ed="T"/>住之山。「智者」，能說之人。昔隋煬皇帝時爲晉
<lb n="0977b14" ed="T"/>王，旣從大師受菩薩戒，乃依《地持經》立師之
<lb n="0977b15" ed="T"/>號，號爲智者也。「大師」者，大乃褒美之詞，師
<lb n="0977b16" ed="T"/>者敎人以道之稱。古者或解行可軌於人，人
<lb n="0977b17" ed="T"/>必稱之爲大師。曁唐懿宗朝，補署行焉，自茲
<lb n="0977b18" ed="T"/>厥後雖有其實，莫敢召者。「說」者，縱辯而談，非
<lb n="0977b19" ed="T"/>秉筆製述也。斯文旣是弟子章安記錄，故不
<lb n="0977b20" ed="T"/>書諱，而書其美號也。</p><p xml:id="pT39p0977b2009" cb:place="inline">「弟子」者，資則捨父從師、
<lb n="0977b21" ed="T"/>敬師如父；師之謙讓，處資爲弟。是知弟子之
<lb n="0977b22" ed="T"/>名韞乎敬讓。故師召資爲弟子，在於讓也；資
<lb n="0977b23" ed="T"/>亦自稱爲弟子，在於敬也。雖有異說，今依《淨
<lb n="0977b24" ed="T"/>名疏》焉。「頂法師」者，諱灌頂，字法雲，臨海章安
<lb n="0977b25" ed="T"/>人。而云頂法師者，此疏元無記者之號，後人
<lb n="0977b26" ed="T"/>狀之。故不書其諱，是禮也。如《法華行儀》、《法界
<lb n="0977b27" ed="T"/>次第》，旣大師親撰，故皆自書名諱。至于諸部，
<lb n="0977b28" ed="T"/>凡弟子記其言者，皆云智者大師說耳。又如
<lb n="0977b29" ed="T"/>《涅槃疏》，旣經荆溪治定，故亦書云頂法師撰。
<pb n="0977c" ed="T" xml:id="T39.1801.0977c"/>
<lb n="0977c01" ed="T"/>此爲標式，來者宜則之。《禮》云「二名不偏諱」，
<lb n="0977c02" ed="T"/>謂二字之名不一一諱也，故今稱頂而不稱
<lb n="0977c03" ed="T"/>灌。又如大師之諱智顗，今稱智者，止諱一字
<lb n="0977c04" ed="T"/>耳。偏其諱，非古也，後世之節制耳。然則詩
<lb n="0977c05" ed="T"/>書不諱、臨文不諱，講者具稱，故無咎也。《法華》
<lb n="0977c06" ed="T"/>有五種法師：一受持、二讀、三誦、四解說、五
<lb n="0977c07" ed="T"/>書寫。今章安卽解說人，故人召爲法師也。「記」
<lb n="0977c08" ed="T"/>者，記錄師言也。</p><p xml:id="pT39p0977c0807" cb:place="inline">次、入文。此下分節，科旣別行，
<lb n="0977c09" ed="T"/>不復編入。</p><p xml:id="pT39p0977c0905" cb:place="inline">「人法」者，請觀世音菩薩，人也。消伏
<lb n="0977c10" ed="T"/>毒害陀羅尼，法也。若約自行，應先法後人，以
<lb n="0977c11" ed="T"/>諸佛所師所謂法也，觀音由悟法成道故。今
<lb n="0977c12" ed="T"/>約化他故，先人後法，以法不孤運弘之在人
<lb n="0977c13" ed="T"/>故。觀音說所證之法，治他三障之毒，故經題
<lb n="0977c14" ed="T"/>先人而後法也。</p><p xml:id="pT39p0977c1407" cb:place="inline">「人是」下，無緣之慈，超彼生法，
<lb n="0977c15" ed="T"/>故曰至慈；道過凡小，故稱大士；離二邊惡，故
<lb n="0977c16" ed="T"/>曰至良；治障不虛，故曰神呪。大士卽能說之
<lb n="0977c17" ed="T"/>人，神呪卽所說之法，至慈則顯大士之德，至
<lb n="0977c18" ed="T"/>良則美神呪之功。群機，卽月蓋及毘舍離人
<lb n="0977c19" ed="T"/>也。能必對所，若以群機爲能感，觀音卽是所
<lb n="0977c20" ed="T"/>感；觀音爲能應，群機卽是所應。今聖沒所感
<lb n="0977c21" ed="T"/>目爲能應，凡沒所應目爲能感，各從功力以
<lb n="0977c22" ed="T"/>能爲稱。故知凡由理具三千故能感，聖由
<lb n="0977c23" ed="T"/>三千分顯故能應。</p><p xml:id="pT39p0977c2308" cb:place="inline">「消伏」等者，消謂消除，伏謂
<lb n="0977c24" ed="T"/>調伏。三障，通名毒害。經云「消除三障，無諸惡
<lb n="0977c25" ed="T"/>力。」卽是用。又生善故言力，滅惡故言用。此呪
<lb n="0977c26" ed="T"/>消除三障，用也；顯發三諦，力也。</p><p xml:id="pT39p0977c2613" cb:place="inline">「正體」，卽三德。</p>
<lb n="0977c27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0977c2701">「此間」等者，以陀羅尼是梵語，翻就此方名遮
<lb n="0977c28" ed="T"/>持也。</p><p xml:id="pT39p0977c2803" cb:place="inline">「三義」，卽持名、持行、持義。</p><p xml:id="pT39p0977c2812" cb:place="inline">「二邊」，卽生死、涅
<lb n="0977c29" ed="T"/>槃。故知三德之理，卽寂而照故能持，卽照而
<pb n="0978a" ed="T" xml:id="T39.1801.0978a"/>
<lb n="0978a01" ed="T"/>寂故能遮。</p><p xml:id="pT39p0978a0105" cb:place="inline">「用卽」下，此疏釋題凡有三番，俱論
<lb n="0978a02" ed="T"/>三義：一能說人、二所說法、三經總題。人及總
<lb n="0978a03" ed="T"/>題，在下方辨。法有三義，正在此文，故至別釋
<lb n="0978a04" ed="T"/>但直爾解。總別二文互現其義，大師說法之
<lb n="0978a05" ed="T"/>巧也，章安秉筆之妙也。然今部通四敎，而三
<lb n="0978a06" ed="T"/>番三義並約圓論，文之旨故、應修門故、深收
<lb n="0978a07" ed="T"/>淺故、佛元意故，說者觀者宜乎思擇。</p><p xml:id="pT39p0978a0715" cb:place="inline">「事者」
<lb n="0978a08" ed="T"/>下三文，皆直示毒害，以顯消伏。</p><p xml:id="pT39p0978a0813" cb:place="inline">「虎狼」等者，卽
<lb n="0978a09" ed="T"/>經云「逢値虎狼師子，及毒藥刀劍、臨當刑戮，
<lb n="0978a10" ed="T"/>稱名誦呪而得解脫」者，皆約事消伏也。</p><p xml:id="pT39p0978a1016" cb:place="inline">「五
<lb n="0978a11" ed="T"/>住」，謂三界見爲一，三界思爲三，足根本無明
<lb n="0978a12" ed="T"/>成五。皆昏煩之法，惱亂心性故，通稱煩惱，卽
<lb n="0978a13" ed="T"/>名此煩惱爲虎狼等。經云「淨三毒根，不被三
<lb n="0978a14" ed="T"/>毒」等，卽約行之明據也。故下疏釋虎狼，引《金
<lb n="0978a15" ed="T"/>光明》十地猶有虎狼之難，蓋此意也。修一心
<lb n="0978a16" ed="T"/>三觀破五住惑，卽約行消毒也。</p><p xml:id="pT39p0978a1613" cb:place="inline">「法界無礙」者，
<lb n="0978a17" ed="T"/>三諦一心名爲法界，生佛互融一一咸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0978001" n="0978001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0978001" n="0978001"/><anchor xml:id="beg0978001" n="0978001"/>遍<anchor xml:id="end0978001"/>，故
<lb n="0978a18" ed="T"/>云無礙。「無染而染」者，《淨名疏》云「中道自性淸
<lb n="0978a19" ed="T"/>淨心，不爲煩惱所染，本非縛脫，不染而染，難
<lb n="0978a20" ed="T"/>可了知。」卽是衆生迷眞性解脫，起六十二見。
<lb n="0978a21" ed="T"/>考彼言義，允合今文。若消今文，應云法性之
<lb n="0978a22" ed="T"/>與無明遍造諸法，卽無染而染。全理性成毒，
<lb n="0978a23" ed="T"/>名理性毒。由理毒故，卽有行毒、事毒也。今觀
<lb n="0978a24" ed="T"/>諸法唯心、染體悉淨，卽神呪治理性之毒。卽
<lb n="0978a25" ed="T"/>下經云「皆入如實之際」也。若爾，與約行何別？
<lb n="0978a26" ed="T"/>答：前約行者，是約智斷。智卽能斷，斷是所斷，
<lb n="0978a27" ed="T"/>五住斷處名消行毒。今則不爾，專約諦理。理
<lb n="0978a28" ed="T"/>非能所，但由具惑卽是無染而染，名爲毒害。
<lb n="0978a29" ed="T"/>惑卽法性，卽是染而無染，名爲消伏。是則惑
<pb n="0978b" ed="T" xml:id="T39.1801.0978b"/>
<lb n="0978b01" ed="T"/>性相待，非關智斷。或謂性惡是理毒者，毒義
<lb n="0978b02" ed="T"/>雖成，消義全闕。若無消義，安稱用耶？若云有
<lb n="0978b03" ed="T"/>者，應破性惡。性惡法門不可破也。</p><p xml:id="pT39p0978b0314" cb:place="inline">「五重」下注
<lb n="0978b04" ed="T"/>云云者，次第辨示不假。先、列。</p><p xml:id="pT39p0978b0412" cb:place="inline">「名者」下，辨示五
<lb n="0978b05" ed="T"/>章。夫釋名總論三法體宗用，別論三法敎相、
<lb n="0978b06" ed="T"/>分別三法。</p><p xml:id="pT39p0978b0605" cb:place="inline">「人法爲名」者，請是能感、觀音是
<lb n="0978b07" ed="T"/>能應，卽感應宗。消伏毒害，明其力用，卽救危
<lb n="0978b08" ed="T"/>拔苦用也。陀羅尼明其正體，卽法身體也。釋
<lb n="0978b09" ed="T"/>名總論，其在此矣。</p><p xml:id="pT39p0978b0908" cb:place="inline">「靈知至爲體」者，經通四敎，
<lb n="0978b10" ed="T"/>理有偏圓，若論正體唯取圓理。靈知寂照皆
<lb n="0978b11" ed="T"/>法身卽照之義，然雖寂照不二，菩薩旣從觀
<lb n="0978b12" ed="T"/>智立名，以所從能，乃以照義爲體。例此，若以
<lb n="0978b13" ed="T"/>止定爲名者，應以寂義爲體。靈知卽法身靈
<lb n="0978b14" ed="T"/>明本覺，寂照謂靈知，是法身卽寂而照也。應
<lb n="0978b15" ed="T"/>知三身並常、三諦俱照，從勝從本且指法身。
<lb n="0978b16" ed="T"/>又體性本一，有種種名，故使諸文明體，隨文
<lb n="0978b17" ed="T"/>約義名字不同。《法華》正約開權，乃以實相爲
<lb n="0978b18" ed="T"/>體。《涅槃》旣是示滅，卽用性淨涅槃爲體。〈普
<lb n="0978b19" ed="T"/>門〉旣談二身，乃以靈智合法身爲體。靈智卽
<lb n="0978b20" ed="T"/>報身，以報合法，二身明義乃眞身也。至若今
<lb n="0978b21" ed="T"/>經，三聖降臨旣表三德，故以法身爲經之體。
<lb n="0978b22" ed="T"/>又〈普門品〉明隨類現像，此經明聖主來儀，約
<lb n="0978b23" ed="T"/>身義便，故於辨體俱立身名。</p><p xml:id="pT39p0978b2312" cb:place="inline">「感應爲宗」者，月
<lb n="0978b24" ed="T"/>蓋致請爲感，三聖遠降爲應，敎興由此，故以
<lb n="0978b25" ed="T"/>爲宗。然諸經或以因果爲宗，但於今經明義
<lb n="0978b26" ed="T"/>不便。何者？因果語通、凡聖各有。如舍離人
<lb n="0978b27" ed="T"/>致請求救爲因，未來證道爲果，此凡有因果
<lb n="0978b28" ed="T"/>也。觀音昔在凡地爲因，今居分證爲果，此聖
<lb n="0978b29" ed="T"/>有因果也。今以凡雖有因果，但以感爲名；聖
<pb n="0978c" ed="T" xml:id="T39.1801.0978c"/>
<lb n="0978c01" ed="T"/>雖有因果，但以應爲名，故以感應爲宗也。</p><p xml:id="pT39p0978c0117" cb:place="inline">「救
<lb n="0978c02" ed="T"/>危拔苦爲用」者，以舍離病苦危若倒懸，以大
<lb n="0978c03" ed="T"/>悲救拔令平復如本，雖亦與樂，拔苦爲正。</p><p xml:id="pT39p0978c0317" cb:place="inline">「大
<lb n="0978c04" ed="T"/>乘爲敎相」者，包含曰大，運載曰乘，敎則聖人
<lb n="0978c05" ed="T"/>被下之言，相則分別同異。雖部談四敎，而三
<lb n="0978c06" ed="T"/>敎大乘爲其正意。</p><p xml:id="pT39p0978c0608" cb:place="inline">「三義往簡」者，以約修行始終，
<lb n="0978c07" ed="T"/>三義收盡。謂依敎修行，行成契理，以三義俱
<lb n="0978c08" ed="T"/>有通別，故有通別之名。此三乃通別二名之
<lb n="0978c09" ed="T"/>義旨也。若以位分，卽約敎屬名字位人，稟敎
<lb n="0978c10" ed="T"/>生解故；約行屬觀行相似，依解修行故；約理
<lb n="0978c11" ed="T"/>在初住，分證本理故。然於約行，復須從容，
<lb n="0978c12" ed="T"/>若論造修猶居名字，的取行成方名觀行。凡
<lb n="0978c13" ed="T"/>當辨位，須知此旨。</p><p xml:id="pT39p0978c1308" cb:place="inline">「敎者」下，釋此三義。約理
<lb n="0978c14" ed="T"/>約行皆對理性而爲通別行別，同歸理一名
<lb n="0978c15" ed="T"/>異，唯初約敎不對理明。</p><p xml:id="pT39p0978c1510" cb:place="inline">「聲聞」者。聲謂所聞之
<lb n="0978c16" ed="T"/>聲。敎卽八音四辯也。聞卽能聞之機，用耳識
<lb n="0978c17" ed="T"/>攬別也。《大論》云「耳根不壞，聲在可聞處。」機
<lb n="0978c18" ed="T"/>宜旣異，所說則殊；所說旣殊，諸部乃異。此經
<lb n="0978c19" ed="T"/>彼經各有名故，故曰名異。「餘弟子」，卽三乘賢
<lb n="0978c20" ed="T"/>聖。問：《智論》云「佛經通四人說，謂弟子、諸仙、諸
<lb n="0978c21" ed="T"/>天、化人。」今何言非？答：爲佛印可，同稱佛說。如
<lb n="0978c22" ed="T"/>今經觀音說呪，身子說四大同入實際，以佛
<lb n="0978c23" ed="T"/>印故，皆名佛說。</p><p xml:id="pT39p0978c2307" cb:place="inline">「入道多途」者，至理虛通，目之
<lb n="0978c24" ed="T"/>爲道。諸經稱四悉機，示其入理之路，不獨
<lb n="0978c25" ed="T"/>一類，故曰多途。</p><p xml:id="pT39p0978c2507" cb:place="inline">「觀門有異」者，如《法華》四安樂
<lb n="0978c26" ed="T"/>行爲入理之門，今經以數息等爲入理之門。
<lb n="0978c27" ed="T"/>又四敎四門不同，俱是異義。</p><p xml:id="pT39p0978c2712" cb:place="inline">「契道」者，謂契會
<lb n="0978c28" ed="T"/>眞道，卽入初住分證三德之時也。至此位時，
<lb n="0978c29" ed="T"/>修性一合無復分張，故云「同歸一理」。</p><p xml:id="pT39p0978c2915" cb:place="inline">「理者」，卽
<pb n="0979a" ed="T" xml:id="T39.1801.0979a"/>
<lb n="0979a01" ed="T"/>向觀門所契之理也。「眞如」者，體非妄僞，故言
<lb n="0979a02" ed="T"/>眞性。無改異，故稱如。不虛名實，至極曰際。非
<lb n="0979a03" ed="T"/>生死相、非涅槃相，故名實相。「阿梨耶」，亦阿賴
<lb n="0979a04" ed="T"/>耶，此云藏識，以能藏自體於諸法內，藏諸法
<lb n="0979a05" ed="T"/>於自體內故。此皆一心三諦之異字也。問：何
<lb n="0979a06" ed="T"/>不用第九淨識爲詮理之名耶？答：大師依《地
<lb n="0979a07" ed="T"/>論》明阿梨耶識是眞常淨識，不立第九；若依
<lb n="0979a08" ed="T"/>《攝論》，梨耶是無記無明隨眠之識，九方名淨。
<lb n="0979a09" ed="T"/>是知二論，隨機故異。若就卽義，唯至第八，猶
<lb n="0979a10" ed="T"/>云卽無明是法性也；若就離義，乃立第九，猶
<lb n="0979a11" ed="T"/>云斷無明卽法性也。若曉今宗，理應無諍，不
<lb n="0979a12" ed="T"/>卽不離一體無殊，而卽而離何妨兩立？喩之
<lb n="0979a13" ed="T"/>波水，大旨可知。</p><p xml:id="pT39p0979a1307" cb:place="inline">「人法」下，明來意也。陀羅尼，是
<lb n="0979a14" ed="T"/>三德，卽所證之法。觀世音，卽能證之人。自旣
<lb n="0979a15" ed="T"/>已證三德，今說此呪，令他亦證三德。是則法
<lb n="0979a16" ed="T"/>假人弘、人因法立，相成相卽不可暫分。今順
<lb n="0979a17" ed="T"/>經題約化他義，故先人次法。是自請者，斯那
<lb n="0979a18" ed="T"/>問身子根境相應攝住，自爲入道之門，故是
<lb n="0979a19" ed="T"/>自請。月蓋爲舍離重病，故是爲他。佛說偈付
<lb n="0979a20" ed="T"/>囑流通，爲護正法。此之三種皆名請觀音也。
<lb n="0979a21" ed="T"/>若約經文，則爲他居初。今約義便，故先列自
<lb n="0979a22" ed="T"/>請，以自請意狹、爲他次廣、護法最廣，從狹之
<lb n="0979a23" ed="T"/>廣而爲次第也。問：斯那請，身子說六根，如來
<lb n="0979a24" ed="T"/>付囑八部，何名請觀音耶？答：觀音遠降，意在
<lb n="0979a25" ed="T"/>說治障之法。斯那所請，亦爲此法。如來付囑
<lb n="0979a26" ed="T"/>八部，亦只令此法久住於世。約人雖殊，法門
<lb n="0979a27" ed="T"/>無異，以法顯人，俱是請觀音也。</p><p xml:id="pT39p0979a2713" cb:place="inline">三請對三聚
<lb n="0979a28" ed="T"/>戒中，應以第一對攝律儀，第三對攝善法。《瓔
<lb n="0979a29" ed="T"/>珞經》云「律儀戒，謂十波羅夷。」戒疏云「攝律
<pb n="0979b" ed="T" xml:id="T39.1801.0979b"/>
<lb n="0979b01" ed="T"/>儀，能令心住。」此與斯那自請義合。《瓔珞》云「攝
<lb n="0979b02" ed="T"/>善法，謂八萬四千法門。」戒疏云「攝善，自成
<lb n="0979b03" ed="T"/>佛法。」此與如來護法請相應。《瓔珞》云「攝生，
<lb n="0979b04" ed="T"/>謂慈悲喜捨，化及衆生令得安樂。」戒疏云「攝
<lb n="0979b05" ed="T"/>生，成就衆生。」此與月蓋爲他請相應。是故今
<lb n="0979b06" ed="T"/>經三請，卽是三聚。此三聚名，出《方等》、《地持》。而
<lb n="0979b07" ed="T"/>文云「自請是攝善法，護法是攝正法」者，或是
<lb n="0979b08" ed="T"/>文誤，或別有據。</p><p xml:id="pT39p0979b0807" cb:place="inline">「若得」下，示三戒本融。前文
<lb n="0979b09" ed="T"/>旣對三聚，此中止會二名。亦恐文誤，應云自
<lb n="0979b10" ed="T"/>身戒明淨卽是攝律儀，定慧明淨卽是攝善
<lb n="0979b11" ed="T"/>法。明淨卽相似分眞，亦義通觀行。引《華嚴》者，
<lb n="0979b12" ed="T"/>諸法唯心，戒定慧三卽心而具。我心旣爾，生
<lb n="0979b13" ed="T"/>佛咸然，彼我互融故無差別。由無差故，故
<lb n="0979b14" ed="T"/>佛以所證說示於我，我心旣淨還能化他，三
<lb n="0979b15" ed="T"/>聚之義於斯著矣，方知三請其體本融。</p><p xml:id="pT39p0979b1516" cb:place="inline">「二傍」
<lb n="0979b16" ed="T"/>下云云者，自行爲正，如斯那爲他爲正、如月
<lb n="0979b17" ed="T"/>蓋護法爲正、如如來傍正互論，必具三請。後
<lb n="0979b18" ed="T"/>世行者思齊在茲。致，至也。祈，吿也。干，求也。要
<lb n="0979b19" ed="T"/>心者，要謂要期，皆出下引證。旣先明自請，合
<lb n="0979b20" ed="T"/>引斯那請文，而引月蓋者，文顯易見故。傍正
<lb n="0979b21" ed="T"/>而論三請，互具互引無在域限也。限意專請，
<lb n="0979b22" ed="T"/>觀音不在餘聖也。</p><p xml:id="pT39p0979b2208" cb:place="inline">「行請」者，雖不標心，以行淨
<lb n="0979b23" ed="T"/>故自然感聖，卽行淨是請，故名行請。證請亦
<lb n="0979b24" ed="T"/>然。「念佛三昧」，如《般舟經》，三昧成時，見十方佛
<lb n="0979b25" ed="T"/>在空中立等。蓋言雖不標心，而證理時自見
<lb n="0979b26" ed="T"/>觀音也。行請位在觀行，證請位在六根及初
<lb n="0979b27" ed="T"/>住也。標心，一謂位通深淺。</p><p xml:id="pT39p0979b2711" cb:place="inline">「身業」下，例示口意
<lb n="0979b28" ed="T"/>各具三請也。向文雖云「三業無瑕」，而正在身
<lb n="0979b29" ed="T"/>業。問：口業倒身可爾，意業云何說標心等耶？
<pb n="0979c" ed="T" xml:id="T39.1801.0979c"/>
<lb n="0979c01" ed="T"/>答：若依今經，觀心心脈卽見觀世音，是標心
<lb n="0979c02" ed="T"/>也。若依《法華》、《涅槃》，但觀心性實相，入觀行等
<lb n="0979c03" ed="T"/>位自見觀音者，此旣初不標心，則是行請、證
<lb n="0979c04" ed="T"/>請。然此論請，皆約見彼應身。若標心無感，乃
<lb n="0979c05" ed="T"/>由過現緣淺，非今請義。不標而感，此由過現
<lb n="0979c06" ed="T"/>緣深，是今請義。標心復感，其旨可知。此聖旣
<lb n="0979c07" ed="T"/>然，諸聖例爾。且衆生三業互有強弱，強可爲
<lb n="0979c08" ed="T"/>機，故於三業各論三請。</p><p xml:id="pT39p0979c0810" cb:place="inline">「足前十二」者，謂自、他、
<lb n="0979c09" ed="T"/>護法，各具延、祈、願三，是十二也。問：護法旣是
<lb n="0979c10" ed="T"/>如來付囑，何故亦約三業論標心等請？答：經
<lb n="0979c11" ed="T"/>雖付囑，而行人豈無爲護正法請觀音耶？</p><p xml:id="pT39p0979c1117" cb:place="inline">「九
<lb n="0979c12" ed="T"/>界論請」者，乃至三敎菩薩，爲除界外三障，須
<lb n="0979c13" ed="T"/>請圓敎觀音也。</p><p xml:id="pT39p0979c1307" cb:place="inline">「佛界須料揀」者，應問云：九界
<lb n="0979c14" ed="T"/>可爾，佛界云何請耶？應答云：名字、觀行卽佛，
<lb n="0979c15" ed="T"/>爲除分段三障故，須請分證之觀音；相似卽
<lb n="0979c16" ed="T"/>佛，爲除變易三障亦爾。於分證中位位互作，
<lb n="0979c17" ed="T"/>乃至等覺，爲除三障請究竟觀音。此約圓中
<lb n="0979c18" ed="T"/>五卽俱名佛界也。若剋取究竟位爲能請者，
<lb n="0979c19" ed="T"/>以衆生斷惡機在觀音，故須請也。則如經云
<lb n="0979c20" ed="T"/>「爾時世尊憐愍衆生覆護一切，重請觀世音
<lb n="0979c21" ed="T"/>菩薩」等。</p><p xml:id="pT39p0979c2104" cb:place="inline">「菩薩皆具衆德」者，圓證實理故具衆
<lb n="0979c22" ed="T"/>德。文殊，具云<name role="" type="person">文殊師利</name>，此翻妙德，以見三德
<lb n="0979c23" ed="T"/>佛性不縱不橫，故稱妙德。《大經》云「了了見佛
<lb n="0979c24" ed="T"/>性，猶如妙德等。」彌勒，此云慈氏，一體三慈無
<lb n="0979c25" ed="T"/>所不攝，故以爲名。</p><p xml:id="pT39p0979c2508" cb:place="inline">「至論」下，明體性本融，釋成
<lb n="0979c26" ed="T"/>皆具衆德義也。是故德、慈、智三，一體異名展
<lb n="0979c27" ed="T"/>轉互攝。以三德三慈三智無異體故，無緣、種
<lb n="0979c28" ed="T"/>智並從勝說，中體雙照慈智俱三。</p><p xml:id="pT39p0979c2814" cb:place="inline">「但逗」下，明
<lb n="0979c29" ed="T"/>隨機立號。宜聞者卽隨其所聞有四悉益，所
<pb n="0980a" ed="T" xml:id="T39.1801.0980a"/>
<lb n="0980a01" ed="T"/>以各立一號。</p><p xml:id="pT39p0980a0106" cb:place="inline">「同是因地」者，同是眞因也。</p><p xml:id="pT39p0980a0116" cb:place="inline">「各說
<lb n="0980a02" ed="T"/>身因」者，《涅槃》三十二云「五百比丘問身子云：
<lb n="0980a03" ed="T"/>『佛說身因，何者是耶？』身子答云：『汝等亦各得
<lb n="0980a04" ed="T"/>正解脫，自應知之。何緣方更作如是問？』有比
<lb n="0980a05" ed="T"/>丘言：『我等未得正解脫時，意謂無明卽是身
<lb n="0980a06" ed="T"/>因。作是觀時，得阿羅漢果。』有說愛、有說行，乃
<lb n="0980a07" ed="T"/>至飮食五欲。如是五百共往佛所，各說已解。
<lb n="0980a08" ed="T"/>身子白佛：『誰爲正說？』佛言：『無非正說。』」</p><p xml:id="pT39p0980a0815" cb:place="inline">「三十二」
<lb n="0980a09" ed="T"/>者，《淨名》中初，法自在菩薩云：「生滅爲二，不生
<lb n="0980a10" ed="T"/>不滅爲不二。」乃至文殊說云：「無說無示爲入
<lb n="0980a11" ed="T"/>不二。」共三十二人。若兼居士默然，則三十三
<lb n="0980a12" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT39p0980a1202" cb:place="inline">「同入」下，五百比丘、四八大士，能入雖異所
<lb n="0980a13" ed="T"/>入無殊。約跨節論，五百趣實。例如《觀經疏》云
<lb n="0980a14" ed="T"/>「四四十六，同趣常樂也。」</p><p xml:id="pT39p0980a1410" cb:place="inline">「一理」者，萬法雖差，心
<lb n="0980a15" ed="T"/>性常一，故云一理。</p><p xml:id="pT39p0980a1508" cb:place="inline">「所以亦異」者，義趣別也。此
<lb n="0980a16" ed="T"/>則理體雖同，義異名異。如理有遍照義，故立
<lb n="0980a17" ed="T"/>觀智之名；理有遍攝義，故立慈氏之稱。名義
<lb n="0980a18" ed="T"/>雖異，只是一理，故云「不離於理」也。</p><p xml:id="pT39p0980a1814" cb:place="inline">釋別名中，
<lb n="0980a19" ed="T"/>應先分二段：初約境智釋應，次約界業釋機。
<lb n="0980a20" ed="T"/>總別釋者，總釋卽境智合辨，別釋卽境智開
<lb n="0980a21" ed="T"/>說。言破立者，以觀世之名本是界外不思議
<lb n="0980a22" ed="T"/>境智，隨順機緣亦爲思議境智，而皆絕四離
<lb n="0980a23" ed="T"/>百慮。人於此起四性執，故須先破四執。旣
<lb n="0980a24" ed="T"/>破四，悉被物，則藏境智成乃至圓境智成，故
<lb n="0980a25" ed="T"/>須後立。</p><p xml:id="pT39p0980a2504" cb:place="inline">「破者」下，先且標立境智之名以爲所
<lb n="0980a26" ed="T"/>破。世，卽三種世間也。</p><p xml:id="pT39p0980a2609" cb:place="inline">「今問」下，境智相望各有
<lb n="0980a27" ed="T"/>四句，在文可解。</p><p xml:id="pT39p0980a2707" cb:place="inline">「自境故境」等者，謂境自是境、
<lb n="0980a28" ed="T"/>智自是智，不相因也。</p><p xml:id="pT39p0980a2809" cb:place="inline">「此是自生」者，若云境自
<lb n="0980a29" ed="T"/>是境者，境不因智照，是境自生。若云智自是
<pb n="0980b" ed="T" xml:id="T39.1801.0980b"/>
<lb n="0980b01" ed="T"/>智，智不因境發，是智自生。此中但難初句，餘
<lb n="0980b02" ed="T"/>三例之，故云等也。若欲備難者，次句應云若
<lb n="0980b03" ed="T"/>由境故智，是智他生。若由智故境，是境他生。
<lb n="0980b04" ed="T"/>何者？自境故境，旣稱境爲自，以境望智，智卽
<lb n="0980b05" ed="T"/>是他。今境從智生，豈非他境？智亦如是，若合
<lb n="0980b06" ed="T"/>故境、合故智者，此則境不由智故境，亦不由
<lb n="0980b07" ed="T"/>境故境，智境因緣和合故境，智亦如是。此卽
<lb n="0980b08" ed="T"/>共生，共生有二過，墮自他性中。若非智非境
<lb n="0980b09" ed="T"/>故境故智者，此則離境離智無因緣而辨境
<lb n="0980b10" ed="T"/>智。從因緣尙不可得，何況無因緣耶？此四並
<lb n="0980b11" ed="T"/>是妄想推計，故須破之。問：佛法皆云因緣和
<lb n="0980b12" ed="T"/>合，何故破共生？答：爲定執故，亦須破之。四執
<lb n="0980b13" ed="T"/>破已，四說無過。</p><p xml:id="pT39p0980b1307" cb:place="inline">「中論所破」者，論云「諸法不自
<lb n="0980b14" ed="T"/>生，亦不從他生，不共不無因，是故說無生。」龍
<lb n="0980b15" ed="T"/>樹旣破，那得如前四種執一？爲是餘妄語乎？
<lb n="0980b16" ed="T"/>六十二見，謂我大色小、色大我小，卽色是我、
<lb n="0980b17" ed="T"/>離色是我，四陰亦爾，三世五陰，總成六十。不
<lb n="0980b18" ed="T"/>離有無，故六十二，皆邊見攝。今於境智起四
<lb n="0980b19" ed="T"/>見者，實八十八使具起，略言邊見及三受耳。
<lb n="0980b20" ed="T"/>若具論者，隨執一句謂我知解此法，法中計
<lb n="0980b21" ed="T"/>我卽身見，執初三二句墮有邊，執二四二句
<lb n="0980b22" ed="T"/>墮無邊，乃六十二見所攝，卽邊見也。如此妄
<lb n="0980b23" ed="T"/>執不當道理，卽邪見。執此是實計爲涅槃，卽
<lb n="0980b24" ed="T"/>見取。果盜謂此爲道，依之進行，卽戒取。因盜
<lb n="0980b25" ed="T"/>有三苦者，樂受有壞苦、苦受有苦苦、不苦不
<lb n="0980b26" ed="T"/>樂受有行苦。「樂受則愛」等者，謂執一種境智
<lb n="0980b27" ed="T"/>爲是，若他讚歎，心則愛著生喜而心樂，卽貪
<lb n="0980b28" ed="T"/>使。苦受者，若他違逆，則忿怒生瞋而心苦，卽
<lb n="0980b29" ed="T"/>瞋使。不苦不樂，卽不爲毀讚，則在癡使等分，
<pb n="0980c" ed="T" xml:id="T39.1801.0980c"/>
<lb n="0980c01" ed="T"/>亦在三使中收。又我解此境智、他所不解，以
<lb n="0980c02" ed="T"/>其所執矜傲於人，卽慢使。旣執此爲是，今雖不
<lb n="0980c03" ed="T"/>疑，後當大疑，卽疑使。是則十使宛然，皆從所
<lb n="0980c04" ed="T"/>執境智上起。將此歷三界四諦，則有八十八
<lb n="0980c05" ed="T"/>使。就思惟歷三界，則有九十八使。今於五利
<lb n="0980c06" ed="T"/>略擧邊見、五鈍略明四分者，從要而言，以
<lb n="0980c07" ed="T"/>四句境智皆墮一邊，依此所執皆生三受，其
<lb n="0980c08" ed="T"/>相易見，故且明之。如向細論，備九十八，故下
<lb n="0980c09" ed="T"/>文云「知句句中九十八使，名識病也。」</p><p xml:id="pT39p0980c0915" cb:place="inline">「八萬四
<lb n="0980c10" ed="T"/>千塵勞」者，眞諦三藏準《十使經》，以貪等十爲
<lb n="0980c11" ed="T"/>根本，謂貪乃至戒取一一有九，隨眠一，卽成
<lb n="0980c12" ed="T"/>十。十卽成百，前後等分各一百，成三百。置本
<lb n="0980c13" ed="T"/>一百，就前後二百中又各以十使爲方便，二
<lb n="0980c14" ed="T"/>百卽成二千一百。約五類衆生，謂多貪、多瞋、
<lb n="0980c15" ed="T"/>多癡、著我、思覺，五品各二千一百，卽成一萬
<lb n="0980c16" ed="T"/>五百。配已起未起，成二萬一千。又配貪、瞋、癡、
<lb n="0980c17" ed="T"/>等分，此四各有二萬一千，成八萬四千也。今
<lb n="0980c18" ed="T"/>云「四分開出」者，惑數雖多，四分收盡。</p><p xml:id="pT39p0980c1815" cb:place="inline">「畢竟空
<lb n="0980c19" ed="T"/>寂」者，無四執故。</p><p xml:id="pT39p0980c1907" cb:place="inline">「無依倚」者，以空寂故。問意者，
<lb n="0980c20" ed="T"/>理旣空寂，何故有道滅因果耶？答意者，但識
<lb n="0980c21" ed="T"/>知苦集，不爲四執滯礙，卽名道諦。所緣空寂，
<lb n="0980c22" ed="T"/>卽是滅諦。「知四」下，示道諦相。</p><p xml:id="pT39p0980c2212" cb:place="inline">「汚穢五陰」者，《止
<lb n="0980c23" ed="T"/>觀》明九種五陰：一期色心名果報，平平想受
<lb n="0980c24" ed="T"/>名無記，起見起愛名兩汚穢，身口意業善惡
<lb n="0980c25" ed="T"/>分二，變化示現名工巧，三善根人名方便，四
<lb n="0980c26" ed="T"/>果名無漏。今於境智起見起愛，故云汚穢。不
<lb n="0980c27" ed="T"/>受，卽觀受是苦也。餘二存略。「道品等」者，等
<lb n="0980c28" ed="T"/>取三四二五七覺八正也。「又正」下，示滅諦相
<lb n="0980c29" ed="T"/>也。卽以能觀爲佛，所觀爲法，境觀不二爲僧，
<pb n="0981a" ed="T" xml:id="T39.1801.0981a"/>
<lb n="0981a01" ed="T"/>三義一心卽同體三寶也。「覺了」，卽能觀三觀；
<lb n="0981a02" ed="T"/>「四執」，卽所破妄惑；「法性」，卽所觀三諦。境觀不
<lb n="0981a03" ed="T"/>二，故云和合。而於正勤心中示滅諦者，以道
<lb n="0981a04" ed="T"/>品約位則正勤是小乘內凡位也。以小準大，
<lb n="0981a05" ed="T"/>卽圓六根相似證滅。</p><p xml:id="pT39p0981a0509" cb:place="inline">「無所住心」等者，謂大聖
<lb n="0981a06" ed="T"/>人內無四執、外順機緣，令獲四益，說境智異。
<lb n="0981a07" ed="T"/>謂若人樂聞自生境智，卽說境是自境、智是
<lb n="0981a08" ed="T"/>自智，以赴欣欲之心。或宜聞生善，或說必
<lb n="0981a09" ed="T"/>破惑。或聞則悟道，他共無因亦復如是。故使
<lb n="0981a10" ed="T"/>經論所明，若境若智不出自等。列名中，四敎
<lb n="0981a11" ed="T"/>境智俱順四悉。別敎獨得名者，以出假位正
<lb n="0981a12" ed="T"/>以四悉化他故。圓名不思議者，則顯前三敎
<lb n="0981a13" ed="T"/>皆思議也。然四境智皆是總釋觀世二字，應
<lb n="0981a14" ed="T"/>預知差別，則至文易了。前二以心生六界三
<lb n="0981a15" ed="T"/>種世間爲境，而智有體析之殊。別敎以心生
<lb n="0981a16" ed="T"/>十界三種世間爲境，用次第智。圓敎以心具
<lb n="0981a17" ed="T"/>十界三種世間爲境，用一心三智。</p><p xml:id="pT39p0981a1714" cb:place="inline">「一切法從
<lb n="0981a18" ed="T"/>緣」者，證境智因緣皆是實有，破柝方空也。</p><p xml:id="pT39p0981a1817" cb:place="inline">「但
<lb n="0981a19" ed="T"/>有名字」者，謂甁已破、首已斷，但有甁、首之名，
<lb n="0981a20" ed="T"/>實無其體。此喩出《大經》。「是字不住」卽性空。「亦
<lb n="0981a21" ed="T"/>不不住」卽相空。</p><p xml:id="pT39p0981a2107" cb:place="inline">「法眼」等者，卽十行出假，說四
<lb n="0981a22" ed="T"/>敎四悉境智也。</p><p xml:id="pT39p0981a2207" cb:place="inline">「雖無境智」等者，法從心造，全
<lb n="0981a23" ed="T"/>法是心。心本自無，諸法寧立？不有而有，三千
<lb n="0981a24" ed="T"/>宛然。無始不覺，理具情迷。今旣覺了，知心
<lb n="0981a25" ed="T"/>卽是不離能觀別有所照，而於一心強分境
<lb n="0981a26" ed="T"/>智，故曰「而論」。</p><p xml:id="pT39p0981a2606" cb:place="inline">「經言」下，境卽所觀，照卽能觀。能
<lb n="0981a27" ed="T"/>所一如，故皆云不思議。</p><p xml:id="pT39p0981a2710" cb:place="inline">「欲擬」者，大師尙謙，表
<lb n="0981a28" ed="T"/>無專執。</p><p xml:id="pT39p0981a2804" cb:place="inline">「久袪四執」者，以得無所住心故。</p><p xml:id="pT39p0981a2816" cb:place="inline">「慈悲」
<lb n="0981a29" ed="T"/>等者，被偏圓機、示四敎像，是故向約四種境
<pb n="0981b" ed="T" xml:id="T39.1801.0981b"/>
<lb n="0981b01" ed="T"/>智以釋其名。</p><p xml:id="pT39p0981b0106" cb:place="inline">「故經」下，引證也。《維摩經》身子問
<lb n="0981b02" ed="T"/>天女云：「汝於三乘爲何志求？」天曰：「以聲聞
<lb n="0981b03" ed="T"/>法化衆生故，我爲聲聞。以緣覺法化衆生故，
<lb n="0981b04" ed="T"/>我爲辟支佛。以大悲化衆生故，我爲大乘。」觀
<lb n="0981b05" ed="T"/>音、天女俱分眞故，故得引證。</p><p xml:id="pT39p0981b0512" cb:place="inline">別釋中，若依名
<lb n="0981b06" ed="T"/>字爲便，應先明觀智、次辨世境。若解義爲便，
<lb n="0981b07" ed="T"/>前明世境、次辨觀智，以先有境可得論觀，若
<lb n="0981b08" ed="T"/>未有境，何所可觀？譬如鏡鼓，後方映擊。今從
<lb n="0981b09" ed="T"/>義便，故先境、次智。</p><p xml:id="pT39p0981b0908" cb:place="inline">「三諦三境」者，《止觀》明理
<lb n="0981b10" ed="T"/>性是一，對止名諦，對觀名境。諸文所明，諦卽
<lb n="0981b11" ed="T"/>是境，不云二別。今亦同之。所以然者？諸文但
<lb n="0981b12" ed="T"/>云三觀，不論三止故。且止觀行門方乃委示。</p>
<lb n="0981b13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0981b1301">「一因」下，列名。「此之三境」者，謂此三境不一不
<lb n="0981b14" ed="T"/>三，唯在一念遍攝諸法，三無差別彼彼互融。
<lb n="0981b15" ed="T"/>但以情迷不能覺了，遂於無縛法中強生繫
<lb n="0981b16" ed="T"/>縛，謂有情無情、事異理異。於無脫法中而妄
<lb n="0981b17" ed="T"/>求解脫，遂厭苦欣樂、捨有入空，離二邊求中
<lb n="0981b18" ed="T"/>道，故有凡夫生死及三敎境智之異，故云「爲
<lb n="0981b19" ed="T"/>智所觀卽爲四」也。四種觀者，經云「下智觀故
<lb n="0981b20" ed="T"/>得聲聞菩提，中智觀故得緣覺菩提，上智觀
<lb n="0981b21" ed="T"/>故得菩薩菩提，上上智觀故得佛菩提。」今家
<lb n="0981b22" ed="T"/>釋義用對四敎。以聲聞是下乘藏，是最下敎
<lb n="0981b23" ed="T"/>故，聲聞菩提卽藏敎也；緣覺是中乘通敎，復
<lb n="0981b24" ed="T"/>居藏別之間；菩薩是上乘別敎，仍居通敎之
<lb n="0981b25" ed="T"/>上；圓敎復在別敎之上，故云上上。</p><p xml:id="pT39p0981b2514" cb:place="inline">「中論」，可知。</p>
<lb n="0981b26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0981b2601">「終是三諦之境」者，根有遍圓，迷成四境；若論
<lb n="0981b27" ed="T"/>本理，三諦常融。</p><p xml:id="pT39p0981b2707" cb:place="inline">「開爲二觀」者，卽前藏別二觀
<lb n="0981b28" ed="T"/>俱觀俗諦。</p><p xml:id="pT39p0981b2805" cb:place="inline">「答」下，俗諦雖同，藏見麁相、別見細
<lb n="0981b29" ed="T"/>相，故分二別。</p><p xml:id="pT39p0981b2906" cb:place="inline">「眞亦淺深」者，前三果分見故淺，
<pb n="0981c" ed="T" xml:id="T39.1801.0981c"/>
<lb n="0981c01" ed="T"/>四果究竟故深。亦互爲淺深。旣分麁細二俗，
<lb n="0981c02" ed="T"/>應有淺深二眞。「理則無二」者，見有淺深，眞空
<lb n="0981c03" ed="T"/>但一。偏眞旣爾，中眞例知。此淺深之言，不可
<lb n="0981c04" ed="T"/>用通敎複眞消之，以文云「理則無二」，若約複
<lb n="0981c05" ed="T"/>眞，灼然是二。故知答意各從當分。</p><p xml:id="pT39p0981c0514" cb:place="inline">「等觀」下云
<lb n="0981c06" ed="T"/>云者，應通前結數。前約自他護法等，能所
<lb n="0981c07" ed="T"/>合辨有七十八；今歷四敎觀法觀之，則有三
<lb n="0981c08" ed="T"/>百十二請也。</p><p xml:id="pT39p0981c0806" cb:place="inline">「次明智」下者，夫境智二法不分
<lb n="0981c09" ed="T"/>而分，故前釋境乃對智明，今文釋智還約境
<lb n="0981c10" ed="T"/>說，是知境非智莫顯、智非境莫成，義雖相
<lb n="0981c11" ed="T"/>仍，文有傍正。</p><p xml:id="pT39p0981c1106" cb:place="inline">「觀因緣」下，標藏智。「觀因緣空」標
<lb n="0981c12" ed="T"/>通智。「二諦觀」者，假是虛妄俗諦，空是審實眞
<lb n="0981c13" ed="T"/>諦。今欲去俗歸眞，故言觀。因緣空假是入
<lb n="0981c14" ed="T"/>空之詮，先須觀假知假虛妄而得會眞，故言
<lb n="0981c15" ed="T"/>二諦觀。</p><p xml:id="pT39p0981c1504" cb:place="inline">「出假」下，標別智。從空而出，故言出假。
<lb n="0981c16" ed="T"/>入在假內，亦曰入假。故出入二名諸文互立。
<lb n="0981c17" ed="T"/>別雖三觀，以假爲正。</p><p xml:id="pT39p0981c1709" cb:place="inline">「平等觀」者，望前稱平等。
<lb n="0981c18" ed="T"/>前破假用空，今破空用假，破用旣均，故名平
<lb n="0981c19" ed="T"/>等。</p><p xml:id="pT39p0981c1902" cb:place="inline">「中道」下，標圓智。雖三觀一心，從勝彰名，故
<lb n="0981c20" ed="T"/>指中道，三皆名觀，復名智者。通而爲論，觀
<lb n="0981c21" ed="T"/>智義一；別而往目，因果兩分。</p><p xml:id="pT39p0981c2112" cb:place="inline">「世智」下，斥凡夫
<lb n="0981c22" ed="T"/>也。以凡夫外道通有此智，不出生死、不動煩
<lb n="0981c23" ed="T"/>惱，故云是世間之智也。「但有名字」者，以此世
<lb n="0981c24" ed="T"/>智虛誑不實，但有智名而無其體。故向云「亦
<lb n="0981c25" ed="T"/>名名字智」也。「凡聖通用」者，謂凡夫用此智得
<lb n="0981c26" ed="T"/>四禪八定。聖人二種不同：慧解脫人但用無
<lb n="0981c27" ed="T"/>漏智得成無學；俱解脫人俱用二智，斷惑之
<lb n="0981c28" ed="T"/>時隨用一智。故云凡聖通用也。以此智凡聖
<lb n="0981c29" ed="T"/>等有，故向云「亦名等智」也。</p><p xml:id="pT39p0981c2911" cb:place="inline">「但此」下，結斥也。</p><p xml:id="pT39p0981c2917" cb:place="inline">「菩
<pb n="0982a" ed="T" xml:id="T39.1801.0982a"/>
<lb n="0982a01" ed="T"/>薩」下，顯菩薩也。「於此觀中」者，指世智也。旣不
<lb n="0982a02" ed="T"/>斷惑，但用世智，而能觀無常、修六度，成其勝
<lb n="0982a03" ed="T"/>解終出生死。「慈悲喜捨」，卽四等心也。慈故與
<lb n="0982a04" ed="T"/>樂，悲故拔苦，見彼離苦得樂故喜，不求恩報
<lb n="0982a05" ed="T"/>故捨。不擇怨親，等用此四，故名四等。「具一切
<lb n="0982a06" ed="T"/>法」者，卽六度四等萬行具修也。「三十四心」，謂
<lb n="0982a07" ed="T"/>八忍、八智斷見，九無間、九解脫斷思。</p><p xml:id="pT39p0982a0715" cb:place="inline">「如旃延
<lb n="0982a08" ed="T"/>子」者，卽《釋論》引迦旃延子明菩薩義。釋迦初
<lb n="0982a09" ed="T"/>爲陶師，値昔釋迦，發菩薩心行六度行也。</p><p xml:id="pT39p0982a0917" cb:place="inline">「三
<lb n="0982a10" ed="T"/>藏境智觀音」者，菩薩自伏六蔽，悲心熏物，衆
<lb n="0982a11" ed="T"/>生稱名卽能脫苦。自行六度，慈心熏物，應可
<lb n="0982a12" ed="T"/>度者卽能示現，令得安樂也。</p><p xml:id="pT39p0982a1212" cb:place="inline">「雖行於空」等者，
<lb n="0982a13" ed="T"/>菩薩從薄地學遊戲神通，多修假觀，八地出
<lb n="0982a14" ed="T"/>假，故名不住於空。「初心」，謂見地也。「爲如佛」者，
<lb n="0982a15" ed="T"/>被接之人能破無明，無明破已如通佛地，同
<lb n="0982a16" ed="T"/>得八相故名爲如。</p><p xml:id="pT39p0982a1608" cb:place="inline">「不同通敎」等者，別人破空
<lb n="0982a17" ed="T"/>出假，不同通人空心出假，扶習潤生知空非
<lb n="0982a18" ed="T"/>空。在六七住破空出假，卽十行位。「塵沙」，據所
<lb n="0982a19" ed="T"/>迷之法。「無知」，約能迷之心。四念處云「十住
<lb n="0982a20" ed="T"/>斷見思，又斷界外上品塵沙。」十行中品，十向
<lb n="0982a21" ed="T"/>下品，今論中品也。「行滿」者，以經論所明別
<lb n="0982a22" ed="T"/>敎位，次等覺一位或有或無。今約無說，故云
<lb n="0982a23" ed="T"/>「十地行滿」。</p><p xml:id="pT39p0982a2305" cb:place="inline">「稱理之觀」者，別次第觀尙非稱理，
<lb n="0982a24" ed="T"/>藏通析體不稱可知。三諦圓融本性自爾，順
<lb n="0982a25" ed="T"/>性而觀故名稱理。</p><p xml:id="pT39p0982a2508" cb:place="inline">「理旣」下，示稱理相。「從初至
<lb n="0982a26" ed="T"/>後」者，初謂名字，依解修觀，名名字觀音。後
<lb n="0982a27" ed="T"/>謂妙覺，究竟顯理，名究竟觀音。五卽位殊，圓
<lb n="0982a28" ed="T"/>觀一揆。「五住圓除」者，謂三惑俱破也。問：十
<lb n="0982a29" ed="T"/>信位中旣兩惑先去，何名五住圓除耶？答：圓
<pb n="0982b" ed="T" xml:id="T39.1801.0982b"/>
<lb n="0982b01" ed="T"/>觀心性麁垢自去，故四念處以治鐵爲喩。是
<lb n="0982b02" ed="T"/>故圓觀，一生之中初住可獲。若次第行者，借
<lb n="0982b03" ed="T"/>使一生兩惑先除，雖不經歷亦成次第。或圓
<lb n="0982b04" ed="T"/>接別、或別接通、或解圓行漸，並兩惑先除，俱
<lb n="0982b05" ed="T"/>非今意。今文的取圓頓行者，故曰圓除。</p><p xml:id="pT39p0982b0516" cb:place="inline">「妙
<lb n="0982b06" ed="T"/>覺觀音」者，問：觀音是等覺因人，何故約妙覺
<lb n="0982b07" ed="T"/>極果釋耶？答：《觀音三昧經》云「此菩薩已成正
<lb n="0982b08" ed="T"/>覺，號正法明佛。」《觀音受記經》云「次當補處，稱
<lb n="0982b09" ed="T"/>爲普光功德。」其本迹若此。約究竟釋，理應無
<lb n="0982b10" ed="T"/>失。問：別名可爾：通號如何？答：文雖不明，例有
<lb n="0982b11" ed="T"/>此釋，謂名字菩薩乃至究竟菩薩也。《大論》云
<lb n="0982b12" ed="T"/>「衆生無上者佛是。」況菩薩衆生，華梵之異，名
<lb n="0982b13" ed="T"/>通極果，文義在茲。</p><p xml:id="pT39p0982b1308" cb:place="inline">「此之三智」者，幷世智有四，
<lb n="0982b14" ed="T"/>以世智是境，故但云三。</p><p xml:id="pT39p0982b1410" cb:place="inline">「亦對五眼」者，三智
<lb n="0982b15" ed="T"/>旣約四敎，五眼亦然。肉天二眼照麁細事皆
<lb n="0982b16" ed="T"/>是世智，悉爲諸觀境本，卽同《中論》偈初句也。
<lb n="0982b17" ed="T"/>藏敎觀音不斷煩惱，故唯約世智二眼也。若
<lb n="0982b18" ed="T"/>約二乘，從此入析法觀，斷惑亦得慧眼。又菩
<lb n="0982b19" ed="T"/>薩於三祇百劫得五神通、獲法眼，分別根性
<lb n="0982b20" ed="T"/>調熟衆生。今以別敎望之，只名世智二眼。通
<lb n="0982b21" ed="T"/>唯慧眼、別唯法眼，其意亦然。「照眞」，卽一切智，
<lb n="0982b22" ed="T"/>故對慧眼，卽通敎也。「照假」，卽道種智，故對法
<lb n="0982b23" ed="T"/>眼，卽別敎也。「藥」，卽道滅。「病」，謂苦集。「照眞俗實
<lb n="0982b24" ed="T"/>相」，卽一切種智，此眼卽佛眼也。「三法」，眞、俗、中
<lb n="0982b25" ed="T"/>也。俗攝肉、天、法三眼。佛眼有五眼用，故曰「一
<lb n="0982b26" ed="T"/>而異名」。《小般若》云「如來有肉眼不？答云：有。乃
<lb n="0982b27" ed="T"/>至有佛眼不？答云：有。」今經云「五眼具足成菩
<lb n="0982b28" ed="T"/>提」，皆此意也。但從勝受名，云佛眼耳。譬如衆
<lb n="0982b29" ed="T"/>流入海，失本名字。《大論》云「十智入如實智，無
<pb n="0982c" ed="T" xml:id="T39.1801.0982c"/>
<lb n="0982c01" ed="T"/>復本名，但稱如實智。五眼具足，而但稱佛眼。」</p>
<lb n="0982c02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0982c0201">「三智」下云云者，應釋出開合所以。四觀，謂《大
<lb n="0982c03" ed="T"/>經》四種十二因緣觀，下、中、上、上上。彼經通取
<lb n="0982c04" ed="T"/>析法，故明四觀。《大品》、《瓔珞》直就摩訶衍，但明
<lb n="0982c05" ed="T"/>三觀三智。今若開二經合《涅槃》者，應開析法
<lb n="0982c06" ed="T"/>從假入空觀生滅一切智也。若合《涅槃》就二
<lb n="0982c07" ed="T"/>經者，下中觀同是一切智也。若將三經若開
<lb n="0982c08" ed="T"/>若合對五眼者，肉天二眼皆是世智，爲諸觀
<lb n="0982c09" ed="T"/>境本。若三觀三智，從此境卽入體法一切智。
<lb n="0982c10" ed="T"/>若四觀四智，從此境卽入析法一切智。今約
<lb n="0982c11" ed="T"/>菩薩不斷惑邊，故向以世智對藏。又藏敎滅
<lb n="0982c12" ed="T"/>事方空，旣存於事，故對世智。《中論》偈初句對
<lb n="0982c13" ed="T"/>藏，卽此意也。餘眼對智及觀，悉如向文。「收攝」
<lb n="0982c14" ed="T"/>下注云云者，凡諸經論所明名相，束廣開狹
<lb n="0982c15" ed="T"/>常使成三，三一一三互融互攝，攬入己心以
<lb n="0982c16" ed="T"/>成妙觀，乃知十方佛法不離刹那。</p><p xml:id="pT39p0982c1614" cb:place="inline">「世者」，不約
<lb n="0982c17" ed="T"/>界業釋機。若論爲機，正在音字。若不連世，其
<lb n="0982c18" ed="T"/>義莫顯，以十法界是生機處故。就文分二：初、
<lb n="0982c19" ed="T"/>通明世義。「差別隔異」者，於此十中有凡有聖、
<lb n="0982c20" ed="T"/>有大有小、有權有實，二報三業高下不同，名
<lb n="0982c21" ed="T"/>別名異。「世是」下，別顯爲機。「世是色」者，又闕心
<lb n="0982c22" ed="T"/>字。於十法界各三世間，假實屬正、國土屬依。
<lb n="0982c23" ed="T"/>今云色心，且指五陰實法也。假名攬陰而立，
<lb n="0982c24" ed="T"/>國土乃陰所居，故擧色心足該餘二。「色卽觀
<lb n="0982c25" ed="T"/>世身」等者，謂若約大士自行觀五陰空而成
<lb n="0982c26" ed="T"/>聖道，則應名觀世身及觀世意。旣名觀音，卽
<lb n="0982c27" ed="T"/>是觀彼十界衆生口業爲機，故云「音是機」也。
<lb n="0982c28" ed="T"/>此約化他立稱。此文且以身意在應、口業屬
<lb n="0982c29" ed="T"/>機，若具足論，各備三業。三俱在機者，如五體
<pb n="0983a" ed="T" xml:id="T39.1801.0983a"/>
<lb n="0983a01" ed="T"/>投地、燒香散華，身業爲機；大士往應，卽觀世
<lb n="0983a02" ed="T"/>身。繫念數息，意業爲機；大士往應，卽觀世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0983001" n="0983001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0983001" n="0983001"/><anchor xml:id="beg0983001" n="0983001"/>意<anchor xml:id="end0983001"/>。
<lb n="0983a03" ed="T"/>祈請，口業爲機；大士往應，卽觀世音。三俱在
<lb n="0983a04" ed="T"/>應，身意如向。若約口業，卽是大士自觀音聲
<lb n="0983a05" ed="T"/>而得成道，由自行成，故能應物。此釋機應各
<lb n="0983a06" ed="T"/>三，與普門玄義或異者，符今疏文也。</p><p xml:id="pT39p0983a0615" cb:place="inline">「言菩薩」
<lb n="0983a07" ed="T"/>等者，蓋西竺語倒，此方則云大道成衆生也，
<lb n="0983a08" ed="T"/>謂自求廣博大道，又成熟衆生。「釋論」下，初發
<lb n="0983a09" ed="T"/>心卽自求大道，度一切卽成熟衆生。「能忍成
<lb n="0983a10" ed="T"/>道事」者，不同二乘怱怱取證。「不動」下，魔不能
<lb n="0983a11" ed="T"/>動，小不能破。「有種種成」者，名通四敎故。「因緣
<lb n="0983a12" ed="T"/>道」卽藏菩薩，「空道」卽通菩薩，假道卽別菩薩，
<lb n="0983a13" ed="T"/>「第一義道」卽圓菩薩。文闕「假道」二字。</p><p xml:id="pT39p0983a1315" cb:place="inline">「又於諸
<lb n="0983a14" ed="T"/>道」者，卽前四道。然文但示藏敎，通別餘三略
<lb n="0983a15" ed="T"/>無。「直修因緣」，如直行六度及四無量心，不修
<lb n="0983a16" ed="T"/>無常觀、不發四弘誓者，但是人天之因。旣亦
<lb n="0983a17" ed="T"/>名道，故須揀之。今言道者，乃別顯菩薩修出
<lb n="0983a18" ed="T"/>世之道，故云「起慈悲」等。若通菩薩，應揀二乘
<lb n="0983a19" ed="T"/>自證之道；別揀但從空出之道；圓揀次第之
<lb n="0983a20" ed="T"/>道。今菩薩卽觀音，本修圓行故，能於一道觀
<lb n="0983a21" ed="T"/>一切道、一行修一切行，故至分果，隨機利見
<lb n="0983a22" ed="T"/>四應不同。自非觀心三千三諦者，其孰能至
<lb n="0983a23" ed="T"/>此乎？</p><p xml:id="pT39p0983a2303" cb:place="inline">「豈有捨一取一」者，問：如菩薩本修圓行，
<lb n="0983a24" ed="T"/>則捨偏小，何言無取捨耶？答：取捨卽無取捨。
<lb n="0983a25" ed="T"/>以圓觀權，實不離心性，豈可捨心性取心性
<lb n="0983a26" ed="T"/>耶？以唯見心性故。「然菩」下，雖知本具，當體空
<lb n="0983a27" ed="T"/>中而無所得，故無難苦及無分別。</p><p xml:id="pT39p0983a2714" cb:place="inline">「爲機亦
<lb n="0983a28" ed="T"/>異」等者，明鏡是一，現像自殊。現像不同，良由
<lb n="0983a29" ed="T"/>形對，故順四機有茲四應。以喩合法，其旨可
<pb n="0983b" ed="T" xml:id="T39.1801.0983b"/>
<lb n="0983b01" ed="T"/>見。</p><p xml:id="pT39p0983b0102" cb:place="inline">「他人」下，問答。合在釋別名後，而在此者，
<lb n="0983b02" ed="T"/>或隨便、或文誤。問意者：設云菩薩三業俱觀
<lb n="0983b03" ed="T"/>機者，意輪鑑機，此義可了。身口是色，云何鑑
<lb n="0983b04" ed="T"/>機？故云「身口若爲觀」。</p><p xml:id="pT39p0983b0409" cb:place="inline">「聖觀智觀前人」等者，上
<lb n="0983b05" ed="T"/>觀去聲，下觀平聲。卽是意輪觀彼十界身口
<lb n="0983b06" ed="T"/>之機，則可名觀世身、觀世音也。非是聖人用
<lb n="0983b07" ed="T"/>自己身口觀他也，以身口但能現身說法故。
<lb n="0983b08" ed="T"/>然實觀三業之機，彼旣正以身口爲難，故不
<lb n="0983b09" ed="T"/>云意，但言觀前人身口也。</p><p xml:id="pT39p0983b0911" cb:place="inline">「通亦得」者，上約別
<lb n="0983b10" ed="T"/>論，觀機唯意。若約通義，則三業本融、六根互
<lb n="0983b11" ed="T"/>用，則聖人身口何妨觀機？</p><p xml:id="pT39p0983b1111" cb:place="inline">「但除」下，病謂妄情，
<lb n="0983b12" ed="T"/>法謂三障。妄情若去，障體元眞，若破三障卽
<lb n="0983b13" ed="T"/>是破德，故但除病不除其法。「蛇虺」者，虺亦蛇
<lb n="0983b14" ed="T"/>也。《爾雅》云「蝮虺博三寸，首大如擘。」注云：身廣
<lb n="0983b15" ed="T"/>三寸，頭大如人擘指。此自一種蛇，名爲蝮虺。
<lb n="0983b16" ed="T"/>螫音哲，又音適。蠆，田界反。螫，蠆毒也。蛇虺如
<lb n="0983b17" ed="T"/>三障，毒如妄執。今遣妄執如除毒，不迷三德
<lb n="0983b18" ed="T"/>如不侵人，三障本眞如不殞命。如世呪蛇之
<lb n="0983b19" ed="T"/>法，但除其毒耳。「調善」者，謂調惡令善也。「堪任
<lb n="0983b20" ed="T"/>乘御」者，《大經》明呪師呪毒龍等堪可乘御，非
<lb n="0983b21" ed="T"/>殞彼命也。「隨應得度」者，以性惡不可斷故，故
<lb n="0983b22" ed="T"/>至果上爲機所扣，現四惡趣身。</p>
<lb n="0983b23" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>請觀音經疏闡義鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0978001" to="#end0978001"><lem wit="#wit.orig">遍</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">編</rdg></app>
<app from="#beg0983001" to="#end0983001"><lem wit="#wit.orig">意</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">音</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0978001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0978001">遍【大】，編【甲】</note>
<note n="0983001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0983001">意【大】，音【甲】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0977001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0977001">【原】淸康熙三年八月刊<name role="" type="person">增上寺</name>報恩藏本，【甲】延寶五年刊<name role="" type="person">大谷大學</name>藏本</note>
<note n="0978001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0978001">遍＝編【甲】</note>
<note n="0983001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0983001">意＝音【甲】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>